Od kiedy mam saunę w domu, staram się korzystać z niej co najmniej dwa razy w tygodniu. Chciałbym codziennie, jednak trójka dzieci nie chce się wychowywać sama. Zostaję więc przy dwóch sesjach i zbieram argumenty dla żony, dlaczego powinniśmy częściej saunować.
Ten wpis jest jednym z nich.
Sauna i długość życia: co mówią badania
Najczęściej cytowane dane na temat wpływu sauny na długie życie w zdrowiu pochodzą z fińskiego badania KIHD z Kuopio. Objęło ono 2315 mężczyzn w wieku 42–60 lat, obserwowanych średnio przez prawie 21 lat.
I co Finom im wyszło?
Panowie, którzy chodzili do sauny 4–7 razy w tygodniu, mieli o 63% mniejsze ryzyko nagłego zgonu sercowego niż ci, którzy chodzili raz w tygodniu. Podobny kierunek dotyczył zgonów z powodu chorób serca i zgonów z innych przyczyn.
W tej samej grupie częsta sauna wiązała się też z mniejszym ryzykiem nadciśnienia (mniej więcej o połowę przy 4–7 sesjach) i demencji (o 66%). U osób chodzących regularnie obserwowano też niższe ciśnienie i mniejszą sztywność tętnic. Trochę jak lekki trening dla układu krążenia, tylko na siedząco, co brzmi sensownie patrząc na mechanizm działania: w gorącej saunie rośnie tętno i rozszerzają się naczynia krwionośne.
Haczyk, o którym rzadko się mówi
To badania obserwacyjne. Pokazują, że osoby często korzystające z sauny żyły dłużej, ale nie dowodzą, że to zasługa samej sauny. Badacze uwzględnili wiele czynników, takich jak palenie, ciśnienie, cholesterol czy aktywność fizyczna, jednak nie da się wykluczyć, że do sauny częściej chodzą po prostu ludzie zdrowsi, spokojniejsi i z większą ilością wolnego czasu. Do tego byli to wyłącznie fińscy mężczyźni, badani w latach 80.
Jest też drugi haczyk, bardziej osobisty. Grupa chodząca do sauny 2–3 razy w tygodniu wypadała lepiej niż ta chodząca raz w tygodniu, ale różnice były mniejsze i statystycznie niepewne. Wyraźne efekty pojawiały się dopiero przy 4–7 sesjach. Moje dwa razy w tygodniu to więc dobry początek, a nie meta. Kolejny argument do domowych negocjacji.
Sauna a zdrowie psychiczne
Dla mnie sauna to też kilkanaście minut bez telefonu, powiadomień i rozmów.
W małym, ale dobrze zaprojektowanym badaniu z 2016 roku 30 osób z depresją przeszło jedną sesję ogrzewania całego ciała specjalnym urządzeniem albo zabieg pozorowany. U ogrzewanych objawy depresji były mniejsze przez kolejne sześć tygodni. To nie była zwykła sauna i to tylko jedno badanie, ale kierunek jest ciekawy. W fińskiej kohorcie mężczyźni chodzący do sauny 4–7 razy w tygodniu rzadziej zapadali też na zaburzenia psychotyczne, choć i tu mówimy o związku, a nie o dowodzie przyczyny.
Sauna nie zastąpi leczenia depresji ani rozmowy ze specjalistą. Może za to być dobrym, regularnym rytuałem, który pomaga zadbać o głowę.
A co z jądrami?
Ten temat w artykułach o saunie zwykle się pomija, a moim zdaniem to duży błąd! Jądra są na zewnątrz ciała nie bez powodu: produkcja plemników najlepiej działa w temperaturze o kilka stopni niższej niż reszta ciała. Sauna tę różnicę likwiduje.
Włoscy badacze sprawdzili to na zdrowych mężczyznach, którzy przez trzy miesiące chodzili do sauny dokładnie tak jak ja: dwa razy w tygodniu po 15 minut, w 80–90°C. Po tym czasie liczba i ruchliwość plemników wyraźnie spadły, pogorszyło się też upakowanie DNA w plemnikach.
Dobra wiadomość: pół roku po odstawieniu sauny wszystko wróciło do normy. Ciekawostka: poziom testosteronu i innych hormonów płciowych się w tym badaniu nie zmienił. Sauna uderza więc przede wszystkim w płodność, a nie w hormony.
Dlatego moim zdaniem mężczyźni, szczególnie ci, którzy planują dzieci, powinni chłodzić jądra przy każdej sesji. Ja robię to tak: zakładam bawełniane majtki, a do nich wkładam woreczek z lodem zawinięty w bawełnianą szmatkę. Nigdy nie przykładaj lodu bezpośrednio do skóry.
Nie znalazłem badań, które sprawdzałyby dokładnie ten sposób w saunie, ale to prosty, tani nawyk, który chroni przed przegrzaniem. A jeśli staracie się o dziecko i są z tym problemy, warto na ten czas po prostu zrobić przerwę od sauny.
Na co uważać
- Nawodnienie. W saunie tracisz sporo wody, więc pij przed i po.
- Bez alkoholu. Alkohol w połączeniu z wysoką temperaturą zwiększa ryzyko omdlenia i zaburzeń rytmu serca.
- Powoli wstawaj. Po wyjściu ciśnienie może spaść, a wtedy łatwo o zawroty głowy.
- Słuchaj organizmu, a nie stopera. Na początek wystarczą krótsze sesje.
- Najpierw zapytaj lekarza, jeśli masz niestabilną chorobę wieńcową, niedawno przebyty zawał, ciężkie zwężenie zastawki aorty, jesteś w ciąży albo masz skłonność do omdleń.
Jako farmaceuta dorzucę jedno: leki obniżające ciśnienie, moczopędne i azotany mogą w wysokiej temperaturze nasilać spadki ciśnienia i zawroty głowy. Jeśli je bierzesz, zacznij ostrożnie i porozmawiaj o saunie z lekarzem.
Jeśli chcesz dostawać więcej takich wpisów o zdrowiu i longevity bez obiecywania cudów, zapisz się do newslettera.
Źródła
- Laukkanen T, Khan H, Zaccardi F, Laukkanen JA. Association between sauna bathing and fatal cardiovascular and all-cause mortality events. JAMA Intern Med. 2015;175(4):542–548. doi:10.1001/jamainternmed.2014.8187
- Laukkanen T, Kunutsor S, Kauhanen J, Laukkanen JA. Sauna bathing is inversely associated with dementia and Alzheimer's disease in middle-aged Finnish men. Age Ageing. 2017;46(2):245–249. doi:10.1093/ageing/afw212
- Zaccardi F, Laukkanen T, Willeit P i wsp. Sauna bathing and incident hypertension: a prospective cohort study. Am J Hypertens. 2017;30(11):1120–1125. doi:10.1093/ajh/hpx102
- Janssen CW, Lowry CA, Mehl MR i wsp. Whole-body hyperthermia for the treatment of major depressive disorder: a randomized clinical trial. JAMA Psychiatry. 2016;73(8):789–795. doi:10.1001/jamapsychiatry.2016.1031
- Laukkanen T, Laukkanen JA, Kunutsor SK. Sauna bathing and risk of psychotic disorders: a prospective cohort study. Med Princ Pract. 2018;27(6):562–569. doi:10.1159/000493392
- Garolla A, Torino M, Sartini B i wsp. Seminal and molecular evidence that sauna exposure affects human spermatogenesis. Hum Reprod. 2013;28(4):877–885. doi:10.1093/humrep/det020
- Laukkanen JA, Laukkanen T, Kunutsor SK. Cardiovascular and other health benefits of sauna bathing: a review of the evidence. Mayo Clin Proc. 2018;93(8):1111–1121. doi:10.1016/j.mayocp.2018.04.008
